Kiedy człowiek – Europejczyk stanął na nowej (amerykańskiej) ziemi, nie spodziewał się spotkać tam ludzi. Kiedy to nastąpiło, w posadach zadrżały teorie dotyczące pochodzenia człowieka i jego miejsca w świecie. Skąd na nieznanym lądzie pojawili się ludzie? Czy zostali oni stworzeni przez Boga, czy wiedzieli kim jest Bóg? Czy Chrystus, który pojawił się na Ziemi, aby zbawić ludzi, miał na myśli również i te osobniki? Początkowo wyjaśniano pochodzenie obcych na podstawie Biblii, jako zaginionego rodu, który wyruszył do Ziemi obiecanej i pomylił drogi. Doszło również do tego, że odmówiono im człowieczeństwa. Ostatecznie stwierdzono jednak, że są to ludzie. Wtedy zaczęły kształtować się teorie dotyczące sposobu ich życia. Różnił się on bowiem od europejskiej wizji świata. Ludność skondensowaną, heterogeniczną, żyjącą w plemionach wpleciono w teorie ewolucjonistyczne. Stwierdzono że człowiek i jego kultura mają charakter rozwojowy. Poszczególne poziomy nakładają się na siebie, rozwijając całkowite zasoby (postęp). Tak więc uznano, że są to kultury niższe. Jako podstawę do oceny wybrano kulturę europejską, z ukształtowanymi wtedy wartościami materialnymi i niematerialnymi (językiem, wiarą, prawem). Stąd wykreowało się pojęcie europocentryzmu – kultury przodującej nad innymi, najbardziej rozwiniętej. Dalsze studia przyniosły nowe teorie o powstaniu kultury i miejscu człowieka. Można było wtedy już mówić o wielokulturowości. Liczne , spisane badania etnografów pozwalały na taką tezę. Nikt jednak nie przypuszczał że w kolejnych wiekach kultury do tej pory odrębne, ulegną homogenizacji. Nawet jeśli, nikt z pewnością nie spodziewał się takiej skali zjawiska i wpływu na życie jednostki.

Wielokulturowość nie jest wytworem XX wieku. Już wcześniej odnaleźć daje się miejsca – tygle kulturowe – stanowiące centra styku różnych sposobów życia. Przede wszystkim porty, stolice, ale również kraje będące położone w granicach wpływu dwóch „światów”. Dobrym przykładem jest półwysep bałkański, tak dobrze znany studentom filologii południowosłowiańskich. Również Europa Zachodnia znalazła się pod wpływem tych różnorodnych prądów. Na przykład ludność żydowska, która na początku XX wieku stanowiła duży odsetek mieszkańców Europy. Były to jednak grupy które funkcjonowały obok siebie, nie następowała ich homogenizacja. Współistnienie w codziennych czynnościach, w określonych miejscach w mieście, nie mieszało się z życiem rodzinnym.

Jednak to lata po drugiej wojnie światowej stanowią okres istnej eksplozji różnorodności. Następuje bombardowanie pokoleniowych kultur uniwersalnymi wartościami gospodarki kapitalistycznej. Zmiana sposobu życia na konsumpcyjny i hołdowanie multi zjawiskom sprawia, że żywa i złączona tkanka wartości kulturowych, zaczyna się rozpadać. Przyczyniła się do tego na przykład migracja ludności ze wsi do miast, z kraju do kraju, przy czym nie następowała pełna asymilacja ludności przybyłej z zastaną. Nowi przybysze nie zjawiali się „czyści”, gotowi przyjąć nowe zwyczaje i wartości. Posługujący się często nieznanym językiem, utożsamiający się z innym wyznaniem, nie chcieli pozbawiać siebie własnej tożsamości kulturowej. Doprowadzało to chociażby do tworzenia własnych osiedli, z ludnością  realizującą ten sam sposób życia. Stąd na mapie kraju zaczęły pojawiać się coraz to nowe odcienie etno-barw. Efekty były bardzo różne. Najczęściej dochodziło do radykalizowania swoich poglądów w kategorii swój-obcy. Nowe przejawy życia często budziły niepokój w kulturach, która wcześniej nie miała styczności z tak różnymi prawami. Przykładem może być w Sarajewo, które po wojnie w Bośni, nie stanie się już nigdy  miejscem bezbolesnego styku 3 kultur. Ludność opuściła miasto, a na jej miejsce przybyli nowi mieszkańcy z pobliskich wiosek, którzy jednak nie byli w stanie dostosować się do wizji współżycia z  przedstawicielem innej wiary.

Powyższy przykład wydaje się być bardzo dobrym do wyjaśnienia choć w części sztuki życia w warunkach wielości kultur. To miejsce w jakim mamy do czynienia z atakiem różnorodności świadczy o jej akceptacji lub negacji. Mówiąc o domu, często ma się na myśli znaną okolice, będącą ostoją dla wypełniania  warunków rodzinnych (ustalonych przez własną kulturę). Oczekuje się zachowań łatwych do interpretacji w kategoriach dobra i zła. Ładu społecznego akceptowanego przez obyczaje i wyznawane prawo. Niezależnie czy są to wartości ogólnoświatowe  (w myśl konwencji praw człowieka), wyznaniowe (przynależności do danej religii), czy rodzinne (zachowania zdobyte w trakcie wychowania) oczekuje się ich podobnej realizacji u mieszkańców okolicy. Zapewnia to podstawową zasadę bezpieczeństwa. Nie ma w niej miejsca na nieoczekiwane niespodzianki.

Ci sami ludzie, wyjeżdżając na wakacje, wybierają często miejsca które nie będą przypominały charakterem stałego zamieszkania. Wielokulturowość związana jest z turystyką. Tu dochodzi najczęściej do zetknięcia się z inną wizją świata. To pojęcie kryje w sobie szeroki zakres znaczenia. W końcu nawet osoby posługujące się obcym językiem, w kulturze o podobnych wartościach, maja inną wizje świata, spowodowaną konstrukcją języka i jej sposobem tłumaczenia rzeczywistości. Tak więc wybór miejsc odmiennych nie stanowi dla urlopowiczów niebezpieczeństwa, tego, które pojawiłoby się w przypadku długotrwałego kontaktu z ludźmi o odmiennej kulturze. Wczasowicze wręcz pławią się w obcych wartościach, pochłaniają je wraz z pożywieniem, oddychają nimi. Są w stanie akceptować duże odstępstwa od własnych, wyznawanych reguł. Stają się ambasadorami, którzy dyplomatycznie korzystają z każdej możliwości wzbogacenia swojego urlopu o kolejną, dodatkową atrakcje. Życie obczyzny jest dla nich rozrywką.

Jeśli jednak zdarzy się, że ta sama grupa etniczna skupi się (poprzez np. migrację pracowniczą) w rejonie zamieszkania  wczasowiczów, wówczas pojawi się niebezpieczeństwo. Związane będzie z obawą zawłaszczenia własnego „bycia”. Pogląd, że kultury nie znoszą konkurencji jest w tym wypadku prawdą. Skoro na jej element składają się prawa, obyczaje, wiara, język – niektóre z nich realizują się w pojęciu narodu – jak można pozwolić na zmiany spowodowane obcą ingerencją (z natury przeciwna kultura jest wroga). To pogląd realizowany przez grupy etniczne również nie związane z kultura europejską – nie jest to wytwór kontynentu. Sytuacja wydaje się trudna do rozwiązania. W powyższym przypadku próbowano łagodzić spory, często bezskutecznie. Co więcej, humanizm europejski w chwili obecnej nie wypracował sposobu na pogodzenie  stałości z różnorodnością (zmienną). Jedynym dobrym przykładem staje się pogląd, że tylko świadome kontakty z obcymi, jak również wnikliwa analiza własnej kultury, pozwala na wypracowanie własnego klucza do zrozumienia i akceptacji wielokulturowości (C. Geertz). Sztuka życia w tym wypadku realizuje się przez dążenie do wzbogacania wachlarza wiedzy antropologicznej. Podstawą tego myślenia ma być traktowanie wszelkich przejawów kulturowych w kategorii „inne” a nie „gorsze”. Ich wartościowanie bowiem sprowadza się do formułowania osądów i wypaczania znaczenia. Kultura traktowana jako narzędzie zaspokojenia potrzeb, realizuje się najpełniej w myśli użytkownika kultury. Każda potrzeba znajduje odpowiedź w programie wartości, jest uzasadniona i realizowana.

Sztuka ma charakter ciągły, w każdej chwili pojawić się może coś, co nie będzie mieściło się w danej definicji. Podobnie jest z akceptacją obcości. W pewnym momencie pojawi się element naruszający wypracowany spokój. Akceptacja staje się możliwa wtedy, kiedy siła napływu nowości jest dostosowana do możliwości przystosowawczych każdego człowieka. Czas pozwala często na pojmowanie „różnorodnego” w kategorii współczesnego humanizmu. Rzeczywistość jednak nie przyjmuje tego punktu widzenia.

Lektorzy języka bułgarskiego oraz studenci bułgarystyki

serdecznie zapraszają na uroczystość 24 maja –

DZIEŃ SLOWIAŃSKIEJ OŚWIATY I KULTURY W BUŁGARII.

Sala Kuraszkiewicza, 24 maja 2010, godz. 13:00

Serdecznie zapraszamy na spotkanie z cyklu “TANIEC-OBRZĘD-RYTUAŁ, Cykl etnograficznych spotkań z tańcem” pt. “Bułgaria mniej znana…” organizowane przez Muzeum Etnograficzne w Poznaniu, Oddział Muzeum Narodowego oraz Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Oddział w Poznaniu.

10 Spotkanie bulgarskie

Spotkanie odbędzie się dnia 21 maja 2010, o godz. 18.00 w siedzibie Muzeum Etnograficznego MNP, ul. Grobla 25 (wejście od Mostowej).

W trakcie spotkania wykład wygłosi mgr Patryk Borowiak (IFS UAM). Po wykładzie odbędą się warsztaty tańca bułgarskiego prowadzone przez Annę Trąbałę.

Cena biletu: 5,50 zł (normalny), 3,50 zł (ulgowy).

Ciepły wieczór 20 marca. Tuż po rozpoczęciu astronomicznej wiosny. W środku Lasu Arkońskiego spotkali się wyznawcy i sympatycy Rodzimej Wiary- związku wyznaniowego, kultywującego przedchrześcijańskie wierzenia Słowian. Udali się na miejsce obrzędu by, jak co roku o tej porze, przegnać zimę i powitać wiosnę. By świętować Jare Gody. Święto wiosny- jak każdy dzień święty w kalendarzu rodzimowierców jest związane z cyklem słonecznym, z naturą.

Żercy (kapłani) w odświętnych szatach poprowadzili korowód nad jezioro. W rękach nieśli kukłę Marzanny. Ten powszechnie znany symbol zimy żercy podpalili i wrzucili do wody. W tym momencie wszyscy obecni zwrócili się plecami do jeziora i odwrócić się nie mogli, by nie przysporzyć sobie pecha na najbliższy rok.

Po powrocie na miejsce obrzędu rodzimowiecy utworzyli krąg- zadrugę.  W jej środku płonęło ognisko. Wokół niego stali żercy. W pewnym momencie przeszli dookoła ogniska z pochodniami i mieczami w rękach, imitując cykl słoneczny- jedyny znany przedchrześcijańskim Słowianom sposób odmierzania czasu. Kolejnym elementem obrzędu były modły do bogów- Mokoszy jako odradzającej się na wiosnę ziemi, Peruna, który zsyła pierwszą wiosenną burzę, Rgła, opiekującego się zbożem, wreszcie Swaroga i Swarożyca, bogów słońca. Na obrzęd ku czci wiosny żercy wzywali też duchy przodków, dla których zapalili znicze u stóp  krzyża, symbolizującego słońce i jego cykl. W ofierze bogom zostały złożone (wrzucone do ognia)  obiaty- miód pitny, kołacz i kraszanki- malowane jajka, które znane są ze stołów wielkanocnych, a genezę mają nie w tradycji chrześcijańskiej, ale właśnie pogańskiej, jako słowiańskie symbole życia. Po zadrudze- utworzonym wokół ogniska kręgu rodzimowierców- krążył róg z miodem i kołacz. Odpowiedzią na poczęstunek było słowiańskie pozdrowienie „sława”.

Wśród tekstów obrzędowych, obok tekstów ludowych i wierszy czerpiących z pogaństwa poetów romantycznych czy młodopolskich, znalazła się „Pieśń Bojana”, legendarnego pieśniarza na dworze kniazia Rusi. Rodzimowiercy z powagą w głosie recytowali tradycjonalistyczne wersy  pieśni: „marnie zginie, kto by starą ojców wzgardził wiarą”.

Po oficjalnym obrzędzie przyszedł czas na pir- słowiańską ucztę. Działalność Rodzimej Wiary świadczy o tym, że do dziś żyją w Polsce cienie zapomnianych przodków. Słowiańska tradycja przetrwała wieki chrześcijaństwa. Przebija nawet w świętach tak ważnych dla chrześcijan jak Wielkanoc- w postaci kraszanek.

„Wynajęty zabójca”

Afgańczyk Witia siedział w kuchni, z nogami na stole i palił papierosa za papierosem. Rano ogolił się, ubrał czystą koszulę i odtąd wszystko diabli wzięli, nawet nie ruszył nóg ze stołu, a tylko ciągle wpatrywał się w telefon.

Ponad pół roku nie dzwonili do niego. Ale nie z powodu pieniędzy niepokoił się Afgańczyk. Wkurzał się, że od tego ucierpi jego zawód. Jego zawód był podobny do zawodu skrzypka. Jeśli nie ćwiczysz codziennie, stajesz się pośmiewiskiem.

Witia kochał swój zawód. Długie lata zarabiał na chleb tym, że zapalał znicze nad grobami różnych osób. Człowiek, który zapalał znicze. To brzmiało dobrze.

Przypomniał sobie ostatni przypadek. Musiał zabić jakiegoś biznesmena. Biznesmen miał ściśle ustalone nawyki i każdego dnia chodził jedną i tą samą drogą. Zabić go – bułka z masłem. Ale Afgańczyk nie lubił robić czegokolwiek pośpiesznie. Kochał wiedzieć wszystko o swojej ofierze, aby stać się z nim jednością, aby stać się jego cieniem, aby zrozumieć go jak swojego rodzonego brata. I dopiero potem strzelić.

W tym zawodzie były zasady, które dobrze było przestrzegać. Jedną z nich był szacunek do ofiar.

Afgańczyk szanował swoje ofiary.

I w końcu biznesmen wyruszył. Wsiadł do pociągu, który nie zatrzymuje się na żadnej stacji i podążył do krainy snów. Afgańczyk zastrzelił go o siódmej rano przez okno, dokładnie wtedy, kiedy biznesmen puścił wodę z kranu. Od wtedy, tamci do niego nie dzwonili. Niedługo będzie siedem miesięcy.

Witia zaparzył sobie kawę, usiadł na stołku a nogi znowu położył na stole.

Kiedy otrzymał zlecenie, wtedy jakby odmłodniał. Oczy jego nabrały chłopięcego blasku. Głębokie zmarszczki wokół ust wygładziły się. Serce zaczęło bić mocno i równo.

Pierwszego dnia Afgańczyk Witia tylko czyścił swój pistolet. Siedział na stole, czyścił wodą utlenioną stalową obudowę pistoletu i myślał.

Drugiego dnia zrobił sobie krótki spacer do domu ”pasażera”.

Trzeci dzień spędził w bibliotece. Czasem z starych gazet człowiek może dowiedzieć się wielu rzeczy.

I odtąd zaczęło się poszukiwanie nowej zdobyczy. Dzień za dniem, noc za nocą. Dla tych chwil żył Afgańczyk. Podniecenie było tak silne, że zamieniając się nawet w nieskończone miesiące oczekiwania od zamówienia do zamówienia pozostawało cennym wspomnieniem.

Afgańczyk nienawidził nowego gangu, który wpakował się do tej branży w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Wszystkich tych leworęcznych mięśniaków w czarnych okularach, którzy nagle spadali na swoje ofiary wielkimi samochodami i motocyklami i strzelali do nich z pistoletów maszynowych. To była jatka, a nie sztuka. Afgańczyk nie rozlewał krwi. Afgańczyk pozostawiał jedynie mały otwór w czole. Jeden, malutki, piękny podpis.

Witia wstał, aby wyczyścić popielniczkę, a potem otworzył nową paczkę papierosów. Dawno nie otrzymał rachunku za papierosy, które wypalał. Z pewnością w ciągu minionego pół roku napełniłby cały skład pociągu niedopałkami.

Na dworze zaczęło robić się ciemno. Wiał silny wiatr, który zaginał wierzchołku drzew. Witia włączył światło i dalej patrzył się na telefon.

„Proszę Cię, Ojcze. Niech zadzwonią. Jeszcze nie jestem śmieciem. Jeszcze mogę to robić, inne rzeczy już nie.”

W tej chwili zadzwonił telefon. Witia w pierwszym momencie nie ruszył się, tylko wybałuszył oczy. Potem zerwał się i chwycił za słuchawkę.

Dopóki rozmawiał, na jego twarzy jawiła się błogość. W końcu, kiedy rozmowa się skończyła, uroczyście podszedł do swojego sejfu. Otworzył i wyciągnął stamtąd pistolet. Powoli rozłożył go, wyczyścił z tłuszczu i złożył na nowo. Wsadził z przyjemnością magazynek do pistoletu. Odbezpieczył spust, podszedł do lustra i długo spoglądał w swoje oczy,  błyszczące jak u dziecka. I wreszcie Afgańczyk Witia dotknął lufą skroni i wystrzelił.

„Pan Słoneczko”

Policjant Jurij wypił jedną filiżankę gorącej kawy w baraku, szumnie nazwanym „Kosmos”, pewnym ruchem wstał od stolika, spluwę wsadził z przodu paska, wyszedł na zewnątrz, kiedy powoli zapadał zmrok i ruszył w kierunku okolicznego parku, do opuszczonej kaplicy. Kaplica od lat niebłagalnie rozpadała się. Na niektórych cegłach na ścianie, ale też wewnątrz pomieszczenia ciągle pachniało sikami. Od dawna kaplica służyła jako zakwaterowanie dla różnych typków.

Ostatnio byli tutaj tacy, pobili i okradli pewną rodzinę.

Ale tego wieczoru Jurij chciał im dać do zrozumienia. Chciał ich zniszczyć. Dopóki szedł wśród pustkowia na zamarzniętej alei, wyobrażał sobie jak wyważy drzwi kaplicy, jak oślepi całą bandę reflektorem, jak ustawi ich jeden obok drugiego pod ścianą, tych wszystkich narkomanów, prostytutki i alkoholików, i wreszcie jak poprowadzi ich w kolumnie przed sobą przez dzielnicę.

Było mu wszystko jedno, co dalej porucznik zrobi z odzyskaną kaplicą.

Z ręką na kaburze Jurij doszedł do budynku i nasłuchiwał. Gdzieś na drugim końcu parku słychać było wściekłe ujadanie niezliczonej ilości psów. Stare wierzby wyglądały jak szubienice, czekające na osądzonych. Jurij wyciągnął pistolet, chwycił go mocno prawą ręką, a lewą trzymał reflektor, a następnie silnie kopnął w drzwi.

Pomieszczenie wydawało się puste. Jurij zaczął uważnie oświetlać kąty reflektorem. W jednym kącie dostrzegł jakiś stos i podszedł tam. Pod jego ciężkimi, wojskowymi butami pękały kawałki szkieł. Z bliska ten stos okazał się ludzkim ciałem, z twarzą skierowaną ku ścianie. „Policja!” krzyknął Jurij, ale człowiek nie zareagował. Jurij trącił go nogą, potem pochylił się i obrócił ciało na plecy. Reflektor oświetlał nagie zwłoki starca, zawinięte w stary płaszcz, obwiązany sznurem. Długa broda starca zamarzła na kość i nastroszyła się tak, że można by ją widzieć z daleka jak znaki przy drodze. Jurij schował pistolet i zaczął przeszukiwać trupa. W dużych, zewnętrznych kieszeniach płaszczu znalazł kilka twardych jak kamień kromek chleba. W wewnętrznych kieszeniach znalazł coś na kształt portfelu, zgniłego i cienkiego jak kartka papieru. W portfelu nie było nic oprócz resztek tytoniu. Tylko w jednej z kieszonek Jurij znalazł karteczkę, gdzie ołówkiem było napisanych kilka słów. Zajęło mu trochę czasu, zanim przeczytał tekst w świetle reflektora.

Panie Słoneczko, było napisane na początku, proszę.. Reszta była zamazana.

„Ptaszyna”

Biedna Augusta i tej nocy nie mogła spać. Na jej nocnym stoliku leżały opakowania po tabletkach nasennych. Jednym ruchem ręki zgarnęła je do szuflady. Wstała, ubrała jedwabną podomkę ze złotym smokiem na plecach, przyrządziła kawę, wypiła ją, a potem wyprostowała się przed lustrem i stała tam najkrócej z pół godziny. Z obrzydzeniem spoglądała na swoje odbicie. Obmierzłe cienie pod oczami, piegi na szyi, rzadkie włosy koloru ziemniaka.

Zdjęła podomkę.

Okrągły brzuch jak u gęsi. Żółte uda. Zapaprane piersi piegami. Gruboskórna jak wampir.

Babcia Augusta.

Ubrała z powrotem podomkę i poszła do łazienki. Na co jej było takie życie. Na co jej były pieniądze, które odkładała. Na co jej było uszczęśliwianie bezdzietnych cudzoziemców sierotami i opuszczonymi dziećmi, organizowanie nielegalnych kanałów przerzutów z kraju i kierowania ich w cudze życie, kiedy już obecne był wystarczająco kiepskie.

Jeszcze dziś musi się to zakończyć. Nie jutro, dziś. Cały ten bałagan. Siedemnaste piętro było idealnym miejscem do podjęcia takiej decyzji. Augusta z złośliwą radością otworzyła okno i oparła się na parapecie. A ci malutcy ludzie na dole jeszcze nic nie podejrzewali, którzy chodzili tam i nazad. Jakby chcieli się rozerwać i uciec jak karaluchy każdy w swoją stronę. Jakby mogli z obrzydzeniem obejść jej piękne, rozpostarte ciało. Aby tylko mogli o tym nieskończenie mówić w domu o jakiejś tam, która spadła z góry. I aby dziwili się, dlaczego to zrobiła. Eee tam, pieprzyć was wszystkich.

Augusta chciała się napić jeszcze czegoś mocnego. Ubrała się pośpiesznie, długo waliła w drzwi windy, ponieważ nie chciała przyjechać. Ale gdy w końcu winda przyjechała, walnęła tak mocno, że kabina windy rozkołysała się.

Bar na parterze był pusty, tak jak lubiła.

- Jeden podwójny – powiedziała do chłopaka za barem.

- Nie jest za wcześnie, Augusto? – zapytał barman.

- Nie sądź. Gliną jakimś jesteś czy co. Zresztą wszyscy jesteście glinami. Twoją pracą jest mycie szklanek, nalać coś do picia i nie otwierać ust.

Z całą swoją godnością Augusta wzięła kieliszek i usiadła w najdalszym kącie baru. Chcieliby widzieć siebie, kiedy znaleźli jej piękne, rozpostarte ciało. Nigdy już blok nie jest tym samym, kiedy ktoś wypadnie z niego. Ludzie zaczynają wkoło niego krążyć. Blok staje się przekleństwem. Takich właśnie oto nieszczęśników. Wszyscy jesteście glinami. Niebieskoocy gliniarze z ogolonym pyskiem.

Augusta dopiła drinka i wstała. Musiała coś dokończyć. Wykąpać się i umalować. Ubrać się na biało.

Ptaszyna Augusta.

Zapłaciła i poszła do windy.

Po dwóch godzinach była gotowa. Jaka teraz była piękna. Wyglądała całkiem jak dziesięcioletnia dziewczynka z ustami pomalowanymi na czerwono. Dobrze to dziś rano obmyśliła. Znowu miała ochotę napić się czegoś. Dlaczego by nie? Mogła sobie na to pozwolić. Tę robotę, którą sobie obmyśliła, chciała, aby spełniła się w mgnieniu oka. Dnia starczy jej na wszystko.

Wyszła na korytarz i przywołała windę. Gdy czekała na windę aż zajedzie na 17piętro, zaczęła walić w drzwi. Winda działała tylko wtedy, gdy w nią walono.

W barze znowu było pusto. Ale w kącie, dokładnie na jej miejscu, siedział jakiś mężczyzna. Augusta zamówiła drinka i podeszła do tamtego stolika.

- Ja tutaj siedzę – powiedziała ze złością.

- Przepraszam panią, nie wiedziałem – odpowiedział mężczyzna.

- Nie jestem panią, a panienką – odpowiedziała wściekła Augusta.

- W takim razie jeszcze raz przepraszam.

Mężczyzna wstał i usiadł przy sąsiednim stoliku. Augusta patrzyła na niego uparcie. Miał już swoje lata, ale wyglądał na silnego. Jakiś taki tęgi jak van, a do tego wszystkiego z niebieskimi oczyma i ogolony do krwi. Prawdziwy glina, pomyślała sobie Augusta, kiedy zmieniał stolik. Nie dla mnie tacy.

- Gdzie pan pracuje? – postanowiła go zagadać.

- Ja? – mężczyzna wstał i ukłonił się – Kapitan Czeczew z Szóstego Odziału Policji.

- A ja… Ale, po co nam te całe ceregiele. Nie potrzeba panu mojego imienia i koniec kropka.

- Wygląda pani, jak to powiedzieć, na lekko spiętą. Może w czymś pomóc?

- Nie wyglądam na spiętą, ale zdecydowaną. Niedługo zrozumie pan, o co mi chodzi. Zrozumie pan po krzyku. Ale także po tłumie, który się zbierze. Po tym, że przyjedzie karetka. I oczywiście, gliny. Będą mieli trochę roboty. Potem będą pisać o tym jak oszalali. Aż się osrają od pisania tych długich, tępych raportów.

- Nie wiem, o czym pani mówi, ale na pewno będzie to ciekawe.

- A po co pan tyle pyta. Nie jesteście na służbie? – nagle przyszło do głowy Auguście by się zapytać.

- Niestety, na służbie.

- Pewnie jakaś tajemnicza akcja. Może polowanie na prostytutki?

- Nie, był tutaj śmiertelny wypadek.

- Kogo zabili? Nie słyszałam strzału.

- Pewna kobieta rzuciła się w waszym bloku. Jakaś Augusta. Zna ją pani?

Augusta wstała, rozlała whisky i wyszła na zewnątrz. Zwłoki leżały kilkanaście metrów od bloku, a wokół nich zebrał się tłum. Na ciało było rzucone prześcieradło.

- Co się stało? – rozpychała się do przodu Augusta.

- Jakaś nienormalna – mruknęła staruszka do niej i przeszły ją dreszcze na zzieleniałej od starości skórze – rzuciła się z 27piętra. Nawet otruła się wcześniej w pokoju. A to – tylko cyrk dla ludzi. Z jej ciała, oczywiście, mielone. Ja siedziałam, o tam, na ławce i widziałam wszystko. Staruszka zobrazowała jeszcze ręką jej zmyśloną gadaninę i spojrzała znowu jak zahipnotyzowana na białą kupę.

Augusta rozejrzała się nieprzytomnie. Chciała krzyknąć, ale nie wydobył się z niej żaden dźwięk. Nagle poczuła, że ktoś ją silnie chwyta za łokieć.

- Pójdzie pani ze mną – usłyszała znajomy głos.

Augusta obróciła się powoli. Całkiem blisko, patrząc jej w oczy, stał kapitan Czeczew.

Dejan Enew(Деян Енев) – urodzony 11 sierpnia 1960 roku w Sofii. Ukończył bułgarystykę na Uniwersytecie Sofijskim „Św. Kliment Ochrydzki”. Pracował jako nauczyciel i dziennikarz(obecnie pracuje w „Сега”). Wydał sześć tomików opowiadań: „Четиво за нощен влак”, „Конско Евангелие“, „Ловец на хора“, „Клането на петала“, „Ези-тура“ i „Господи помилуй“. Otrzymał główne nagrody w dziedzinie beletrystyki od  „IK Christo Botew”, „Christo Danow”, „Helikon”.

„Płeć? Sprawdzam! Kobiecość i męskość w sztuce Europy Wschodniej” śledzi przemiany, jakim ulegały w sztuce stereotypowe wyobrażenia na temat ról kobiet i mężczyzn w konkretnych warunkach społeczno-politycznych. Wystawa zainicjowana i wspierana przez Fundację ERSTE odtwarza te relacje między sztuką a historią zarówno w ujęciu chronologicznym, jak i tematycznym.

Aż po lata 60. dominuje w socrealistycznych przedstawieniach robotnic i robotników bohaterska kobiecość i męskość. To przeistaczanie rzeczywistości w propagowanej przez państwo wizji „społeczeństwa bezpłciowego” obnaża z ironią sztuka nieoficjalna. Po okresie zbiorowych utopii sterowanych polityką państwa aż do upadku komunizmu rozwijają się tendencje do indywidualizacji i liberalizacji, regionalnie zróżnicowane i nie wolne od regresów, ale stwarzające przestrzeń dla sztuki nonkonformistycznej. Od lat 70. oglądamy kobiecość i męskość w nowych formułach, poza propagandowymi stereotypami.

Budząca się na nowo samoświadomość znajduje odzwierciedlenie zarówno w autoportretach artystek i artystów, jak i w przedstawieniach cielesności, podmiotowości i seksualności demonstracyjnie wystawianej na pokaz, podważającej heteronormatywność i heroiczne ideały męskości. Nawet obrazy i rzeźby abstrakcyjne często nawiązują antropomorficznymi formami do relacji płci w społeczeństwie. Emancypacja od stereotypowych wzorców kobiecości i męskości idzie w parze z emancypacją od tradycyjnych środków artystycznych; coraz bardziej zyskują na znaczeniu nowe media i formy sztuki, takie jak fotografia, film, wideo i performance. Także artystki coraz wyraźniej wysuwają się na czoło. Wraz z upadkiem muru berlińskiego (1989) i końcem reżimów socjalistycznych pojawiają się nowe wyzwania w postaci nacjonalizmów i neoliberalnych wpływów z Zachodu. Tematem sztuki stają się neokonserwatywne ograniczenia w konstruowaniu norm kobiecości i męskości, towarzyszące nowo uzyskanej swobodzie. Krytyka ideologii szowinistycznych, militarystycznych, mizoginistycznych i dyskryminujących mniejszości jest teraz uprawiana w kontekście teorii feministycznych. Podejmuje się otwarcie również temat homoseksualizmu. Artyści poddają pod dyskusję zarówno stereotypowe wyobrażenia o macierzyństwie, jak i podlane religijnym sosem ideały kobiecości i patriarchalne struktury władzy. Aby podkreślić publiczne i polityczne znaczenie kobiecej tożsamości sięgają też do historycznych alegorii kobiecości.

Artyści biorący udział w wystawie:

Marina Abramović, Anita Arakelian, Emese Benczúr, Veronika Bromová, Anetta Mona Chisa, Alexandra Croitoru, Orshi Drozdik, Zenta Dzividzinska, Wojciech Fangor, Alla Gieorgijewa, Tomislav Gotovac, Ion Grigorescu, Tibor Hajas, Sanja Iveković, Šejla Kamerić, Katarzyna Kobro, Běla Kolářová, Katarzyna Kozyra, Anna Kowszar, Władysław Mamyszew-Monroe, Borys Michajłow, Ismet Mujezinović, Tanja Ostojić, Tadej Pogačar, Lia Perjovschi, Eglė Rakauskaitė, Valentina Rusu-Ciobanu, Anri Sala, Duba Sambolec, Kornelia Schleime, Fritz Skade, Erzen Shkololli, Jelena Tomašević, Lucia Tkačova, Mare Tralla, Žaneta Vangeli, Sofija Veiveryté, Aija Zarina, Jana Želibská i wielu innych.

Zespół badaczy:

Edit András (Węgry), Ivana Bago (Chorwacja), Dunja Blažević (Bośnia i Hercegowina), Ewa Chaczatrian (Armenia), Nino Czogoszwili (Gruzja), Keti Czuchrow (Rosja), Branislav Dimitrijević (Serbia), Lilia Dragneva (Mołdawia), Urška Jurman (Słowenia), Katrin Kivimaa (Estonia), Izabela Kowalczyk (Polska), Laima Kreivytė (Litwa), Suzana Milewska (Macedonia), Eduard Muka (Albania), Martina Pachmanová (Czechy), Bojana Pejić, Lali Pertenawa (Gruzja), Angelika Richter (Niemcy, dawna NRD), Zora Rusinová (Słowacja), Hedwig Saxenhuber (Ukraina), Alina Şerban (Rumunia), Erzen Shkololli (Kosowo), Māra Traumane (Łotwa), Almira Usmanowa (Białoruś), Maria Wasilewa (Bułgaria).

kurator Bojana Pejić

współpraca ze strony Zachęty Julia Leopold

projekt ekspozycji Robert Rumas

Zapraszamy na blog poświęcony wydarzeniom towarzyszącym wystawie

http://gendercheck.blogspot.com/

Wystawa zorganizowana we współpracy z Museum Moderner Kunst Stiftung Ludwig w Wiedniu

Wystawa powstała z inicjatywy i przy wsparciu Fundacji ERSTE www.erstestiftung.org

Źródło i więcej na: http://www.zacheta.art.pl/index.php?exhibitions=1&id=618&lang=1&isarchive=0&div=1

(…) – Zastanawiam się – David Černý brnął dalej – czy byśmy coś stracili, gdyby nam się tożsamość narodowa rozpuściła.
Okazało się, że zna jej składniki.
- Niewymieszana, nieciekawa, lekko sknedlikowana, nasiąknięta piwem, nieopalona masa. Czech to wieśniak, który jest łakomy, zachłanny i przebiegły, a trochę tchórz. To by mogła być tożsamość narodowa, prawda? Ale będzie afera, jak ją stracimy – zakończył, a „Lidové noviny” to wydrukowały(…).
(M. Szczygieł, Wkurzacz czeski: http://kobieta.gazeta.pl/kobieta/1,96109,5579849,Wkurzacz_czeski.html )

zaprasza na szkolenie

dla początkujących tłumaczy oraz adeptów zawodu

Tłumaczenie jako zawód – specyfika, warsztat i aspekty praktyczne

sobota 8 maja 2010r.

Krótki opis szkolenia/celu szkolenia:

Szkolenie obejmie następujące tematy:

1. Tłumacz i tłumaczenie – wyjaśnienie pojęć

2. Rodzaje tłumaczy i tłumaczeń (w tym także tłumacz przysięgły i egzamin)

3. Formy prawne pracy w charakterze tłumacza (w tym sposób zakładania i prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej)

4. Zasady wykonywania tłumaczeń konferencyjnych – kontakt z klientem, ustalanie szczegółów zlecenia, przygotowanie się do zlecenia, zachowanie podczas zlecenia i po zleceniu, etyka i profesjonalizm

5. Narzędzia pomagające tłumaczom w wykonywaniu tłumaczeń – m.in. pamięci tłumaczeniowe, biuro tłumacza, wyposażenie biura

6. Praca dla instytucji europejskich – jak składać podanie, jak wygląda egzamin

7. Warsztaty – zajęcia praktyczne – rozmowa z klientem dot. zlecenia, obliczanie wynagrodzenia itp.

Grupa docelowa: młodzi tłumacze pisemni i ustni wszystkich kombinacji językowych, studenci i absolwenci kierunków tłumaczeniowych i filologii   

Prowadzący: Zbigniew Nadstoga, tłumacz języka angielskiego, starszy wykładowca w Instytucie Filologii Angielskiej UAM w Poznaniu, członek STP i TEPISU.

Data: 8.05.2010 (sobota)

Godzina: 10:00– 16:30 (6 godzin wykładowych z przerwami)

Miejsce: Warszawa, siedziba STP, ul. Puławska 138A, m.2

Liczba miejsc: 14

Cena: 290,- zł

Dla członków STP i KMT: 190,- zł

Wszystkie zainteresowane osoby prosimy o wypełnienie formularza (Word) i odesłanie na adres mailowy stp@stp.org.pl do dnia 28.04.2010 roku.

Wszystkie osoby uczestniczące w szkoleniu otrzymają certyfikat uczestnictwa wydany przez STP.

Kontakt z Biurem STP (tel. +48 22 621 56 78).

Zapraszamy na naszą witrynę internetową www.stp.org.pl

Mamy nadzieję, że nasze czasopismo bardzo szybko stanie się niezastąpionym źródłem informacji o Bałkanach, tutejszych zwyczajach, warunkach społeczno-politycznych i kilimie kulturalnym tkanym przez narody zamieszkujące ten rejon – ale i barwach, które w ten kilim wplata Bałkańska Polonia. Specjalny nacisk położyliśmy na kraje byłej Jugosławii. Jest ku temu wiele powodów. Z punktu widzenia nas, Polaków mieszkających w tych krajach najważniejsze jest to, że tak naprawdę nasi rodacy w kraju zasadniczo bardzo niewiele wiedzą o naszych drugich ojczyznach, a ta niewielka wiedza w większości przypadków opiera się na stereotypach – bardzo często, jak to w przypadku stereotypów bywa, krzywdzących – powstałych w ciągu ostatnich 20 lat. Pragniemy za pośrednictwem Bałkańskiej Mozaiki otworzyć przed Państwem Księgę Opowieści o Bałkanach – opowieści równie pięknych i ciekawych, co trudnych, a często także bolesnych. Postawiliśmy sobie także jeszcze jeden cel. Będziemy dążyć do tego, by Bałkańska Mozaika stała się pomostem: by z jednej strony była polskim głosem z Bałkanów o Bałkanach, a z drugiej Bałkanom przybliżyła obraz Polski – który również opiera się na stereotypach – tyle, że powstałych w latach 70-80.(…)

Dagmara Anna Luković – redaktor naczelny pisma

więcej na: http://www.balkmozaika.info/

Faculty of Education and Human Sciences

University of “Eqrem Çabej”

Gjirokastra

Albania

The right to be informed on Albanian legal framework

The beginning of ’90 was accompanied with several political, economical, social and cultural changes in Albania. Communist system in our country was substituted by democratic system, which brought as a necessity the change of inner legislation that after that was composed on the framework of international documents referring to these issues. Especially we can mention freedom field and that of principal human rights. Albanian Constitution[1] as principal law of the state, in its Second Part are ratified principal freedoms of human beings divided in three groups: respectively, freedoms and personal rights, those with political character and those with economical, social and cultural character. In the group of freedoms and rights with individual character we can mention the right to be informed that is ratified in the article 23 as following:

1. The right to be informed is guaranteed.
2. Anyone has the right to get information about the activities of public bodies and about persons who have governmental functions, as it is predefined in law.
3. Any one has the right to attend meetings of collective elected bodies.

The right to be informed is treated by Constitution having in consideration several international acts such are Universal Declaration of Human Rights[2], European Convent of Human Rights[3], and Declaration of European Council about freedom of Expression and Information etc. In all these acts is guaranteed the right to get information for any person, without any discrimination. This right is showed as unchangeable with as few limitations as possible. From the other side, international acts have putted some standards about composing of inner legislations in such way to allow existence of equilibrium between the right to be informed and the right to protect personal information or state secret information. So there are some obligations and limitations that should be taken in consideration. In any case is the public interest that should have priority during the use of this right, to give or to keep information.

The right to be informed based on the Constitution is guaranteed also by several legal acts. So we can mention law nr.8485 date 12.05.1999 “Code of Administrative Procedures”, law nr.8503 date 30.06.1999 “The right to be informed about official documents” which have come in power on January 2000, law nr.8517 date 22.07.1999 “About protection of personal data”, law nr.8454 date 04.02.1999 “About ombudsman” etc.

Code of Administrative Procedures has as an aim to guarantee the right to be informed (transparency principal) about participants in an administrative procedure and about documents of that procedure. Except this, in CAP[4] an important role plays also the right to inform the public[5], according to which any person has the right to be informed from administrate about occurrences for which he is directly interested. Also are predicted the rights of interested parties to inspect files or to get statements or certified copies of documents. This right doesn’t belong only to those who are directly interested but also to those who have a legal interest to be introduced with specific documents. The law ratifies that everyone has the right to be introduced with files and registers of administration even in cases when is not occurring any administrative lawsuit for which they can be interested, except the cases when such a thing is forbidden by law.

As a rule administration should give the required information within a reasonable time using effective tools and no discrimination. About the time, we can say that this is variable based on the kind of information that is required, its nature, possibility of administrative body from which is required the information. Anyway the law have        predefined a period of 10 days within which an administrative body should give his answer. About the means used for introduction of information, they belong to different kinds; such are oral, written methods, inspection of documents etc.

Despite the fact that the right to be informed is guaranteed in CAP, we should have in consideration the fact that this is not unlimited. The possibility of anyone to get certain information is limited or refused as result of protecting the public or private legal interests. We can mention cases of legal public interest such are protection of public order of a country, prevention of a crime etc. Meanwhile about private legal interest we can mention data about private life of persons, their financial situation or health situation etc[6]. In any case of limitation or refusal to give information should be accompanied with a declaration of administrative body giving the reasons that obliged them to take such decision or action .To guarantee as better as possible the right of people to be informed, the law have predefined to them the right to say that refusing was done without any reason and they can complain for this at the court. In this way is realised the aim to have not only a transparent and democratic administration but also an efficient one.

Law “For the right to be informed about Official documents” is another important legal act in this issue. In its article 3 is defined that:

“Each person has the right to require information about official documents, that has to do with activities of governmental bodies and persons who have a certain power to these governmental bodies, without giving any reason. Public Authority is obliged to give information about an official document, except the cases that are ratified differently by the law”.

In this law is guaranteed the right to be informed about official documents in general, without needing to prove the personal interest about that issue, and creating all practical and structural facilities, to get suitable, complete and proper information in time.

Information that is given to an individual cannot be refused to other persons that require it, except the cases when information has to do with personal data of individuals. In this case administrative body should issue a written declaration where are given reasons why is refused the request to get information about that issue.

The right to be informed is one of the principal backbones of a society that among other issues define even level of democracy in a certain country. On this framework each person has the right to require information about personal data of state functionary kept in official documents, since this data are connected with required features by the law or articles of the law for the persons that do such duties.

We cannot let without treating the law “About Ombudsman”[7], object of his work is supervising of public administration on the framework of protecting and respecting the human rights and especially in this context respecting the right to be informed, or said in other words transparency principle. Leaded by the principles of neutrality, confidentiality and independency, beyond protection of individual rights, from injustices and abuses of public administration, Ombudsman develop that issue that is called culture of good governing that means good administration, transparency, and responsibility of public administration, turning so the rapport State – Individual to exceed the rapport Individual – State. Inequality of tools needs a proper balancing between legal private and public interest, so the active role of Ombudsman is very important. One of the aims of Ombudsman about well functioning of public administration is creation of facilities for the community and awareness of them about first contact with public administration, but also awareness of administration itself about the rights and obligations that derive from legislation in power that ratify principle of transparency.

His recommendations as the principal product of this institution formally are not obligatory, but this fact conditions the presence of argument power and as the result of this even moral and legal obligation of public administration to use them. From the other side should be stressed the fact that institution of Ombudsman is part of public administration, so this institution is not seeing itself simply as a tutor of respecting effectively the right to be informed but also as a direct user of it.

The use of right to be informed

The right to be informed that has as its aim protecting the general interest to inform, is characterised by some features such are pluralism of information sources, objectivity and it neutrality, completeness, correctness of information and respecting of human dignity, public order or good traditions of a country.[8] The use and respecting of this right requires an active role not only from the public that is requiring to be informed but also from public administration itself, which should create proper facilities in order that the required information to be given quickly properly and clearly. The right to be informed about official documents and the use of it contributes to reduction of corruption in public administration, practically with creation of welcoming system and addressing of complaints, infrastructure that starts with the office of welcoming citizens, with registration of their complains, with transparent communication with public authorities  and answering to complainers .[9] Protection of citizen right to be informed is the foundation stone for a transparent governing and the primary tool to provide governing responsibility helping and empowering the trust of citizens about public institutions and the effectiveness of them. Also the legal obligation to realise this access, give improvement or correction possibilities about their activities and at the same time empower participation of citizens in the process of  taking decision. Anyway in practice are found cases when the standards are not reached as it is predefined by the law. Being a society in transition that have inherited many elements from the time of communist dictatorship , a period where information was controlled and censured by the state, even nowadays this mentality is existent.

Legislation obliges government to make public their documents to be analysed by the public including here even media. Anyway citizens and businesses are often faced with serious problems while they get information and are complained for the lack of transparency by governmental institutions.[10]

There are some reasons that empower the access toward law for the right to be informed. Among them we can mention: 1) at first information create an open society. Democratic participation in decision making process is depending on transparency and sharing of information. Free flow of information is essential if problems are to be identified and to be solved;  2) the second  important reason is economical growth that require access toward a proper information on problems that are an obstacle  for developments in public sectors 3) at last and more important issue for Albania, access toward information is a weapon against corruption, which have a destroying effect for countries that are in developmental stages, where are discouraged  investments and is weaken the efficiency of public expenses.[11]

Without excluding social environment and its developments in this direction, we can say that legislation in power that guarantee transparency of administrate functioning needs to be improved, meanwhile is not known sufficiently by public administration. Public administration doesn’t use procedural requirements to realise a transparent activity. Even knowledge, that public posses about the right to be informed about the activity of administrate results very limited. In many cases people doesn’t know the fact that they can get official documents only presenting a require to be informed to administrate. As the result the law is often unusable and benefits of citizens have been limited.[12]

In the role of tutor to guarantee the right to be informed, during the last years from the institution of Ombudsman are taken in consideration or have started as legal cases “ex-officio”, about 350 complaints that are connected with this principal right.

From the completed cases results that are solved in favour of them about 130 cases, the others have resulted with requests and complains un based or outside jurisdiction of competency[13] During this practice of work  the Ombudsman have prepared in total 25 recommendations, which are directed case by case to the bodies of Public Administration.[14] Positive features are the facts that solutions in many cases are realised through the process of intercession, without needing any preparation and sending of recommendations.

About dispositions of Code of Administrative Procedures predict about transparency, from the cases taken in consideration by Ombudsman results that often the right to be informed is not used during a certain administrative proceeding, so toward the subjects of administrative rights that have direct interest or legal interest with it. Through repeated recommendations (2000-2002) directed to all administrative bodies in our country, is required composing of regulations about all acts in use of Law “For the right to be informed about official documents” to create the necessary infrastructure that facilitate effective use of the right to be informed.

Media is one of the most attacked sectors from the use of the right to be informed, especially for the investigative journalism, where access in using official documents is very important to inform journalists and also for the truth of their articles or materials[15]. Anyway some aspects of the law on the right to be informed are not in favour of journalist work and for the citizens issues in general where we can mention:  the lack of information offices in most of the institutions, meanwhile in those institutions where they exist they are not so efficient or useful;  limitation to give information in parts or don’t giving copies of documents that are required, lack of administrative sanctions in cases of their refusing to give information, when this decision is not right etc.

Conclusions and recommendations

In general we can say that legal framework in Albania is in accordance with international acts and guarantee the right of individuals to be informed. Even in practice is done a concrete progress about the use of such right. Anyway need to be done more, since are found cases of inefficient use or lack of use of this right. Some recommendations that can be suggested in this issue are as following:

-         To take in consideration the opinion of civil society and specialised organizations in this field about any legislative change;

-         To compose inner regulations about the right to be informed , to provide so the access for the public;

-         Obligation to reimburse subjects in cases when it is proved that the right to be informed is denied by administrative bodies;

-         To unify procedural way that follow  requests for information in order to increase efficiency  and transparency of public administration ;

-         To be undertaken awareness campaigns for citizens about this right they have and to be organised some trainings for administrate to use this right toward citizens;

-          To empower Ombudsman as a supervisor of how it is used the right to be informed, who doesn’t have enough competencies on this issue actually;

-         Organizing ”days of open doors”  to create possibility for direct meetings between public administration and private individuals  or certain phone lines to accept calls from the last mentioned;

-         Improving devices which give passive information (with the request of citizens) and active one including regular publications, through different editions, preparation and delivering of leaflets, publicity spots, creation and updating of official websites in internet, libraries etc.

Literature

1. Anastasi Aurela. The Constitutional Right. Tiranë 2004.
2. Bruce Key. Need to Use the Law on the Frame work of Transparency and Efficient Governing” Tiranë, in 12/12/2005. http://www.avokatipopullit.gov.al/
3. Universal Declaration of Human Rights.
4. Dobjani Ermir. “The right to be informed: Need to Use the Law on the Frame work of Transparency and Efficient Governing”. Tiranë, in 12/12/2005. http://www.avokatipopullit.gov.al/
5. Human Rights Reports 2009. Country Reports on Human Rights Practices , Europe and Eurasia – Albania. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labour – March 11, 2010.www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2009/eur.
6. Jaupi Alket. “Principle of Transparency and the active role of ombudsman of Albania defending this principle’’. Bari, Italy.18.06.2009. http://www.avokatipopullit.gov.al/
7. European Convent  of Human Rights.
8. Albanian Constitution of 1998.
9. Law nr. 8485 date 12.05.1999 “Code of Administrative Procedures”
10. Law nr.8454 date 04.02.1999 “About Ombudsman”
11. Law nr.8503 date 30.06.1999 “The right to be informed about official documents”
12. Law nr.8517 date 22.07.1999 “To protect personal data”
13. Londo Ilda, Albanian Institute of Media “The right to be informed”. March 2007. www.institutemedia.org/

*          *          *
In Albanian language

1. Anastasi Aurela. E drejta Kushtetuese. Tiranë 2004.
2. Bruce Key. Nevoja për Zbatueshmërine e Ligjit në Kuadrin e Transparencës dhe Qeverisjes Efiçente” Tiranë, më 12/12/2005. http://www.avokatipopullit.gov.al/
3. Deklarata Universale e të Drejtave të Njeriut.
4. Dobjani Ermir. “E drejta e informimit: Nevoja per Zbatueshmerine e Ligjit ne Kuadrin e Transparences dhe Qeverisjes Efiçente”. Tiranë, më 12/12/2005. http://www.avokatipopullit.gov.al/
5. Human Rights Reports 2009. Country Reports on Human Rights Practices , Europe and Eurasia – Albania. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor – March 11, 2010 .www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2009/eur.
6. Jaupi Alket. “Parimi i transparencës dhe roli aktiv i Avokatit të Popullit të Shqipërisë në mbrojtje të këtij parimi’’. Bari, Itali.18.06.2009. http://www.avokatipopullit.gov.al/
7. Konventa Europiane e Drejtave të Njeriut.
8. Kushtetuta e vitit 1998.
9. Ligji nr. 8485 datë 12.05.1999 “Kodi i Procedurave Administrative”
10. Ligji nr.8454 datë 04.02.1999 “Për Avokatin e Popullit”
11. Ligji nr.8503 date 30.06.1999 “Per te drejten e informimit per dokumentet zyrtare”
12. Ligji nr.8517 datë 22.07.1999 “Per mbrojtjen e te dhenave personale”
13. Londo Ilda, Instituti Shqiptar i Medias. “E drejta e informimit”. Mars 2007. www.institutemedia.org/

[2] Article 19 of Declaration

[3] Article 10 of Convent

[4] Code of Administrative Procedures.

[5] Articles 51, 52, 53, 54,55 of Code of Administrative Procedures

[6] This principle is affirmed  even by the law nr.8517 date 22.07.1999 “About protection of personal data”

[7] Object of Ombudsman is defined even in Constitution in articles 60-63 of it.

[8] Anastasi Aurela. The Constitutional Right. Tiranë 2004, page 89.

[9] Dobjani Ermir. “The right to be informed:  Need for the use of Law on the framework of Transparency and efficient governing”. Tiranë,  12/12/2005.

[10] Human Rights Reports 2009  Country Reports on Human Rights Practices, Europe and Eurasia – Albania. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor – March 11. 2010 www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2009/eur.

[11] Bruce Key. Need for the Use of Law on the Framework of Transparency and Efficient Governing” Tiranë,  12/12/2005.

[12]. Bruce Key. Need for the Use of Law on the Framework of Transparency and Efficient Governing” Tiranë,  12/12/2005

[13] Jaupi Alket. “Principle of transparency, and the active role of Ombudsman of Albania defending this principle” Bari, Itali.18.06.2009.

[14] Jaupi Alket. “Principle of transparency, and the active role of Ombudsman of Albania defending this principle” Bari, Itali.18.06.2009.

[15] Londo Ilda, Albanian Institute of Media “The right to be informed” March 2007